นักเรียน 4.0 โรงเรียนพร้อมหรือยัง?

โดย ผศ.ดร.ลักคณา วรศิลป์ชัย รองอธิการบดี ม.กรุงเทพ

ยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงแบบสิ้นเชิงของการศึกษา (Education Disruption) เกิดจากหลายองค์ประกอบ ไม่ใช่เฉพาะการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยี หนึ่งในปัจจัยสำคัญ คือ ความต้องการของผู้เรียนเปลี่ยนไป ผู้เรียนอยู่ในโลกปัจจุบันที่พร้อมสำหรับอนาคต แต่ระบบการศึกษาระดับโรงเรียน ถูกปูรากฐานจากอดีตสู่ปัจจุบัน ความท้าทายของการพัฒนาการศึกษาในระดับโรงเรียน คือ การเร่งพัฒนาให้การจัดการศึกษาในโรงเรียนเปลี่ยนแปลงทันการเปลี่ยนแปลงภายนอก และตอบสนองความต้องการของผู้เรียนที่พร้อมสำหรับอนาคต

เป็นที่ยอมรับกันว่า เด็กรุ่นใหม่ มีความสามารถในการเรียนรู้ด้วยตนเอง ทำอะไรได้หลายอย่างที่ไม่มีใครสอน แตกต่างจากคนในอดีตที่ความรู้และความสามารถเกิดจากการเรียนในห้องเรียนเท่านั้น ตารางด้านล่างเปรียบเทียบพฤติกรรม วิธีการเรียนรู้ และบทบาทของครูในยุค นักเรียน 3.0 และนักเรียน 4.0 พร้อมแนะนำตัวอย่างแนวทางการปรับกระบวนการเรียนการสอนให้ตรงกับความต้องการของ นักเรียน 4.0

ประเด็นเปรียบเทียบ นักเรียน 3.0 นักเรียน 4.0 ตัวอย่างการปรับตัว
1. วิธีการเรียนรู้ เรียนรู้ในห้องเรียน จากครู จากการอ่านตำรา เรียนรู้นอกห้องเรียน เรียนรู้จากการหาข้อมูลในอินเทอร์เน็ต และจากแหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ “ปรับกระบวนการเรียนการสอนโดยมอบให้นักเรียนค้นคว้าหาความรู้จากแหล่งความรู้ ที่มีอยู่นอกห้องเรียน และนำมาอภิปรายในห้องเรียน และวิเคราะห์ข้อมูลที่ค้นคว้าได้จากแหล่งต่าง ๆ เพื่อให้นักเรียนเข้าใจความน่าเชื่อถือของข้อมูลและแหล่งข้อมูลต่าง ๆ”
2. เรียนจากข้อเท็จจริง เรียนโดยอิงจากข้อเท็จจริง องค์ความรู้หลักที่ยึดมั่นมาจากทฤษฏี “เรียนโดยใช้ความคิดและค้นหาข้อเท็จจริง ใหม่ ๆ โดยมีสมมติฐานว่า บางทฤษฏีอาจไม่ทันสมัยและใช้ไม่ได้ในปัจจุบัน” “สร้างพฤติกรรมการเรียน แบบ Learn how to learn”
3. ความมุ่งมั่นของผู้เรียน เรียนแบบเฉื่อยชา เรียนด้วยความกระตือรือร้น ด้วยความอยากรู้ ปรับหัวข้อการเรียน และมอบโจทย์ใหม่ ๆ ที่มีหัวข้อ ตรงกับ ความสนใจของนักเรียนรายบุคคล ไม่จำเป็นต้องให้โจทย์เดียวกันทุกคน เพื่อท้าทายให้ผู้เรียนรายบุคคลกระตือรือร้น ในการเรียนรู้
4. บทบาทของครู ครูมีบทบาทในการถ่ายทอดความรู้ ครูแนะนำกระบวนการหาองค์ความรู้ใหม่ ๆ และร่วมค้นหาความรู้ พร้อมเป็นโค้ช มอบหมายหัวข้อให้ค้นคว้า และสมมติบทบาทให้นักเรียนเป็นครู ครูและเพื่อนร่วมชั้นเรียนเป็นนักเรียน และครูเป็นโค้ชแนะนำ

โรงเรียนที่พร้อมผลิตนักเรียน 4.0 ต้องมีระบบการจัดการเรียนการสอนที่อยู่บนฐานของการสร้างเด็กเพื่ออนาคต ไม่ยึดติดกับรูปแบบเดิม ๆ มองไปข้างหน้า ไม่ติดกับดักอดีต